Trong bối cảnh cơ quan thuế ngày càng siết chặt hoạt động quản lý và ứng dụng công nghệ trong giám sát doanh thu, việc thực hiện nghĩa vụ thuế được quản lý nghiêm ngặt đối với mọi hộ kinh doanh. Tuy nhiên, không ít hộ vẫn vô tình hoặc cố ý thực hiện sai quy định, dẫn đến nguy cơ bị truy thu thuế, xử phạt chậm nộp. Theo quy định của Luật Quản lý thuế hiện hành, hộ kinh doanh sẽ bị truy thu thuế. Dưới đây là 5 trường hợp hộ kinh doanh bị truy thu thuế thường gặp  chủ hộ kinh doanh cần hiểu rõ và đặc biệt lưu ý.

Mục Lục 1. Không kê khai hoặc kê khai thiếu doanh thu thực tế 2. Không xuất hóa đơn điện tử theo quy định 3. Sử dụng hóa đơn bất hợp pháp hoặc mua bán hóa đơn 4. Không nộp lệ phí môn bài đúng thời hạn 5. Không cập nhật biến động kinh doanh làm thay đổi mức nộp thuế với cơ quan thuế

1. Không kê khai hoặc kê khai thiếu doanh thu thực tế

Đây là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến việc truy thu thuế. Nhiều hộ kinh doanh kê khai doanh thu thấp hơn thực tế để giảm thuế GTGT, thuế TNCN hoặc thuộc diện không phải nộp thuế.

Nguyên nhân dẫn đến kê khai thiếu thường do hộ kinh doanh không ghi chép đầy đủ sổ sách bán hàng hoặc thanh toán qua chuyển khoản nhưng không cung cấp chứng từ cho cơ quan thuế hoặc cố ý che giấu doanh thu bằng giao dịch tiền mặt.

Hậu quả:

- Truy thu thuế GTGT và TNCN theo doanh thu thực tế.

- Phạt khai sai, phạt trốn thuế lên đến 3 lần số thuế gian lận.

- Tính tiền chậm nộp bằng 0,03%/ngày tính trên tiền thuế chậm nộp.

- Trong trường hợp chậm nộp tiền nộp phạt bị phạt tiền bằng 0,05%/ngày tính trên số tiền phạt chậm nộp.

Ví dụ:

Hộ kinh doanh cửa hàng ăn uống báo doanh thu 70 triệu/tháng nhưng cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu máy POS ghi nhận 130 triệu/tháng. Do đó cửa hàng bị truy thu toàn bộ phần chênh lệch.

2. Không xuất hóa đơn điện tử theo quy định

Hộ kinh doanh có doanh thuộc đối tượng sử dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền hoặc đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử bắt buộc phải xuất hóa đơn khi bán hàng hóa dịch vụ.

Trường hợp không xuất hóa đơn điện tử khi có giao dịch phát sinh, cơ quan thuế có quyền truy thu thuế dựa trên doanh thu được phát hiện từ hệ thống dữ liệu. 

Nguyên nhân không phát hành hóa đơn có thể là chưa nắm rõ quy định về hóa đơn, chưa đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử hoặc người bán hàng không xuất hóa đơn để tránh tính thuế.

Hậu quả:

- Truy thu thuế theo giá trị giao dịch chưa xuất hóa đơn.

- Phạt tiền tùy mức độ vi phạm có thể lên tới 60 - 80 đồng: Từ 31/12/2025 trở về trước mức phạt căn cứ theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP. Từ ngày 16/01/2026 mức phạt căn cứ theo Nghị định 310/2025/NĐ-CP.

Ví dụ:

Hộ kinh doanh vật liệu xây dựng bán lẻ theo hợp đồng nhưng chỉ nhận chuyển khoản, không xuất hóa đơn, trường hợp cơ quan thuế phát hiện khi đối chiếu dữ liệu ngân hàng, hộ kinh doanh bị truy thu phần thuế nộp thiếu và bị phạt tiền vi phạm.

3. Sử dụng hóa đơn bất hợp pháp hoặc mua bán hóa đơn

Nhiều trường hợp hộ kinh doanh nhỏ lẻ mua hóa đơn để hợp thức hóa chi phí hoặc kê khai doanh thu. Đây là hành vi bị xử lý nghiêm theo Luật Quản lý thuế và Nghị định 125/2020/NĐ-CP, Nghị định 310/2025/NĐ-CP.

Nguyên nhân sử dụng hóa đơn bất hợp pháp có thể do hộ kinh doanh mua hóa đơn để chứng minh nguồn gốc hàng hóa, do thiếu hiểu biết về tính hợp pháp của hóa đơn, muốn giảm thuế bằng cách kê khai chi phí “ảo”.

Hậu quả:

- Truy thu toàn bộ số thuế nộp thiếu, số thuế đã khấu trừ hoặc được giảm.

- Phạt tiền  từ 15 - 45 triệu tùy mức độ đối với hành vi cho, bán hóa đơn.  Từ 16/1/2026 phạt tiền 20 - 50 triệu theo Nghị định 310/2025/NĐ-CP.

- Phạt tiền từ 20 - 50 triệu đồng đối với hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn.

- Phạt từ 1 đến 3 lần số thuế trốn, hoặc phạt 20% số tiền thuế khai thiếu tùy theo tính chất, mức độ vi phạm đối với hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp; sử dụng không hợp pháp hóa đơn để khai thuế làm giảm số thuế phải nộp.

- Trường hợp nghiêm trọng có thể truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ví dụ:

(1) Công ty xây dựng mua hóa đơn đầu vào gạch ốp lát từ doanh nghiệp khác để hạch toán chi phí nguyên vật liệu xây dựng không có thật, làm giảm số thuế phải nộp. Khi bị phát hiện công ty buộc phải nộp đủ số thuế đã trốn và nộp phạt vi phạm.

(2) Hộ kinh doanh thời trang mua hóa đơn đầu vào từ doanh nghiệp “ma” dẫn đến  khi bị kiểm tra, toàn bộ hóa đơn bị loại và truy thu thuế.

4. Không nộp lệ phí môn bài đúng thời hạn

Theo quy định hiện hành, hộ kinh doanh phải nộp lệ phí môn bài hằng năm dựa trên doanh thu. Nếu không nộp hoặc nộp chậm, cơ quan thuế sẽ truy thu và áp dụng phạt hành chính.

Nguyên nhân dẫn đến không nộp lệ phí môn bài đúng hạn có thể do quên hạn nộp (trước ngày 30/01 hằng năm) hoặc hiểu sai về mức doanh thu miễn lệ phí môn bài dưới 100 triệu/năm hoặc mới chuyển đổi hình thức kinh doanh nhưng không cập nhật thông tin với cơ quan thuế.

Hậu quả:

- Truy thu đủ lệ phí môn bài.

- Phạt chậm nộp theo số ngày quá hạn.

Ví dụ:

Hộ kinh doanh doanh thu 150 triệu/năm nhưng tưởng “hộ nhỏ” nên không nộp dẫn đến bị truy thu 1 triệu đồng lệ phí môn bài và phạt chậm nộp.

Tham khảo: Quy trình 8 bước chuyển từ hộ kinh doanh khoán sang kê khai thuế từ 1/1/2026.

5. Không cập nhật biến động kinh doanh làm thay đổi mức nộp thuế với cơ quan thuế

Theo quy định, hộ kinh doanh phải thông báo khi có thay đổi: địa điểm kinh doanh, ngành nghề, quy mô doanh thu, số lao động, tạm ngừng kinh doanh…

Trường hợp có biến động kinh doanh dẫn đến thay đổi nhóm đối tượng nộp thuế và mức nộp thuế mà không thông báo với cơ quan thuế, khi phát hiện cơ quan thuế sẽ truy thu phần chênh lệch.

Nguyên nhân dẫn đến việc không cập nhật biến động kinh doanh:

- Mở rộng kinh doanh (thêm chi nhánh, thêm mặt bằng) nhưng không khai báo.

- Tăng doanh thu nhưng không ghi chép dẫn đến không cập nhật.

- Ngừng kinh doanh nhưng không làm thủ tục tạm ngừng nên vẫn bị tính thuế.

Hậu quả:

- Truy thu thuế theo mức ấn định.

- Phạt kê khai sai.

- Bị đánh giá rủi ro cao và tăng tần suất kiểm tra.

Ví dụ:

Hộ kinh doanh salon tóc mở thêm một cơ sở mới nhưng không đăng ký → cơ quan thuế ấn định doanh thu và truy thu cả năm.

Trên đây là 5 trường hợp hộ kinh doanh bị truy thu thuế theo quy định hiện hành. Việc bị truy thu thuế không chỉ khiến hộ kinh doanh phải nộp số tiền lớn mà còn ảnh hưởng uy tín và quá trình quản lý thuế lâu dài. Hiểu rõ các trường hợp dẫn đến truy thu giúp hộ kinh doanh chủ động phòng tránh, tuân thủ đúng quy định và vận hành minh bạch hơn.

Để hạn chế rủi ro, hộ kinh doanh nên cập nhật chính sách thuế mới, sử dụng hóa đơn điện tử đúng quy định và ghi chép doanh thu trung thực. Quản lý thuế đúng ngay từ đầu luôn là giải pháp tối ưu để đảm bảo hoạt động kinh doanh ổn định và bền vững.

Thu Hương.

Trong thời đại chuyển đổi số mạnh mẽ cùng với yêu cầu siết chặt quản lý thuế, Phần mềm hóa đơn điện tử E-invoice của Công ty Phát triển Công nghệ Thái Sơn là công cụ đắc lực giúp doanh nghiệp quản lý hóa đơn điện tử hiệu quả và đúng quy định. Theo đó, giúp doanh nghiệp tối ưu quy trình kế toán, giảm thiểu sai sót và nâng cao hiệu quả hoạt động. Liên hệ ngay theo đường dây nóng 24/7 để được tư vấn và dùng thử hoàn toàn MIỄN PHÍ: - Miền Bắc: 1900 4767. - Miền Nam/Trung: 1900 4768.